بازگشت

صدا رسانی به شنوندگان، نه دیوارها!

ویژگی اصلی سیستم صدای حرفه ای (PA) این است که صدا را به سمت شنونده بفرستد نه جای دگر. ولی تا کنون چندبار دیده اید که این موضوع به درستی اجرا شده باشد؟ بهترین مثال انجام نشدن آن چند سال پیش در چند ایستگاه زیر زمینی در لندن بود. در آن زمان لوله ها چکه می کردند بنابراین چندین ایستگاه با طراحی های مدرن بازسازی شده بودند. اضافه بر جلوه های بصری به آنها سیستم های صدای جدید نیز داده شده بود. طراح نابغه ای تصمیم گرفته بود که بلندگو ها باید در استوانه های قرار بگیرند که با لوله ها هماهنگ شوند و چندید تا از انها در بین فواصل سکو ها، موازی با سکو ها و بالای سر مسافران منتظر گذاشته شوند. نتیجه این بود که در هر جایی از سکو که می ایستادید صدای همه بلندگو ها را می شنیدید و تاخیر صدا با مسافت بیشتر نیز می شد، انقدر وضع بد بود که حتی اگر نزدیک بلندگو می ایستادید باز هم نمی فهمیدید چه گفته می شود! این وضعیت به مدت طولانی اینگونه باقی نماند و اکنون بلندگو ها در پایین و به سمت مسافران هستند.

بنابراین مهمترین عامل، قرار دادن بلندگو‌ها به سمت شنونده ها می‌باشد. همزمان باید درنظر گرفت چقدر از صدا به سمت دیوار و سقف می‌رود. شنونده ها اکثر انرژی صوتی که به آنها برخورد می کند را جذب می کنند ، اما دیوار ها و سقف صدا را منعکس می کنند بنابراین هرچه صدای بیشتری به سمت آنها برود ، صدای منعکس شده موجب تداخل بیشتر حواهد شد.

در شرایطی که محتوای صدا (مثل سخنرانی) بسیار مهم است، راه حل کلاسیک و هوشمندانه این است که از تعداد زیادی بلندگوی کوچک استفاده شود و آنها را نزدیک شنوندگان و البته به سمت آنها قرار دهیم. اما این راه حل برای اجرای موسیقی مناسب نیست و علت این است که شنونده انتظار دارد صدا از جایی که سازها نواخته می شوند یعنی روی صحنه بیاید، و اگر مثل حالت سخنرانی قرار باشد صدای موسیقی از چند متر آن‌طرف تر بیاید شنونده گیج می شود. همه چیز باید واضح و هوشمندانه باشد وگرنه کسی از اجرا لذتی نمی برد.

بنابراین راه حل چندین بلندگوی کوچک برای اجرای موسیقی جواب نمی دهد. صدا باید از سمت صحنه بیاید و برای این راه حل بهتری جز قرار دادن چند بلندگوی بزرگ در کنار صحنه اجرای موسیقی به نظر نمی رسد، مثل یک سیستم استریوی بزرگ، اما هنوز چند مشکل بالقوه وجود دارد....

اولین مشکل را گفته ایم که همان جهت دهی صدا است. به صورت طبیعی بلندگو ها مشخصه جهت وری مخصوص به خود را دارند، که در فرکانس های پایین در همه جهات است اما با بالاتر رفتن فرکانس، جهت دار تر می شود. به بیان دیگر هر کسی که جلوی بلندگو بشیند یک پاسخ فرکانسی تقریباً یکنواخت را دریافت می کند، اما هر چقدر کنارتر و دورتر باشد، صداهای فرکانس بالا را کمتر می شنود و صدا هرچه بیشتر گنگ می شود. پس مشکل قرار دادن بلندگو های سیستم صدای حرفه ای (PA) روی صحنه به حالت استریو این است که مقدار زیادی از صداهای کم فرکانس و میانه-کم فرکانس از دیوار و سقف منعکس شده و باعث مبهم شدن صدا می شود و فقط تعداد معدودی از شنوندگان صدا را با تعادل فرکانسی مناسب می شنوند.

مشکل دوم نبود کنترل بر روی جهت دادن امواج است. هرچه صدا وسیعتر پخش شود انرژی آن با چگالی کمتری پخش می شود و بنابراین بلندی صدا با افزایش فاصله کم می شود. این نکته مهمی است. علت اینکه منبع صدا با افزایش فاصله ساکت تر به نظر می رسد این است که چگالی انرژی با افزایش وسعت کم می شود. درست است مقداری نیز در اثر جذب انرژی هوا تلف می شود، اما آنقدر زیاد نیست و فاصله قاتل اصلی است. شنونده ای که دور نشسته است صدایی ساکت و دور را می شنود در حالی که شنونده ای که نزدیک بلندگو نشسته است احساس می کند سرش دارد کنده می شود.

بگذارید با نور مقایسه کنیم، اگر یک لامپ چراغ قوه بردارید به تنهایی نور را در همه جهات پخش می کند و در تاریکی استفاده چندانی برای مسیر یابی ندارد اما اگر منعکس کننده ای پشت آن و عدسی جلوی آن قرار بدهید تا مثل یک اشعه متمرکز بشود آنگاه می بینید چقدر درخشان است و همچنین می بینید این اشعه با افزایش فاصله امتداد می یابد، علاوه بر اینکه دیگر جلوی پایتان را می بینید فضای جلوتر از آنرا اگر اشعه نور را به آن هدایت کنید هم می بینید. ناحیه پوشش کم شده اما شما دیگر میبینید کجا می روید. همین قضیه برای بلندگو برقرار است و دو مزیت وجود خواهد داشت: یک اینکه صدا بر روی شنوندگان متمرکز است و از سطوح منعکس کننده دور است، دوم اینکه صدا سطح و بلندی خود را با افزایش فاصله حفظ می کند، بنابراین شنونده ای که در عقب نشسته است به همان خوبی شنونده های جلویی می شنود و تفاوت بلندی صدا در جلو و عقب اندک است.

 

نویسنده: فرهاد جوادی

میانگین (0 آرا)